ΤΖΙΠΣΥ: Το 'Αστρο του Τσιγγάνου

Σενάριο: Thierry Smolderen

Σχέδιο: Enrico Marini

Βρισκόμαστε στις αρχές του 21ου αιώνα, όπου το βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη έχει καλυφθεί, σχεδόν ολοκληρωτικά, από πάγο και η τρύπα του όζοντος έχει μεγαλώσει σε βαθμό τέτοιο ώστε η ελαχιστοποίηση της εναέριας κυκλοφορίας να έχει κριθεί απαραίτητη για τη διάσωση της στρατόσφαιρας. Παράλληλα, τα κράτη, για να διευκολύνουν τις μετακινήσεις, χάραξαν τον πιο μεγάλο δρόμο του κόσμου, τον Π3Τ, τον παραπολικό τρι-ηπειρωτικό αυτοκινητόδρομο. Η παγκόσμια οικονομία έχει σχεδόν καταρρεύσει και η παγκόσμια κοινωνία οδηγείται σε χάος.

Μέσα σε αυτό το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, εξελίσσονται οι περιπέτειες του Τσαγκόι, του νεαρού τσιγγάνου που διασχίζει τις ηπείρους του πλανήτη, μεταφέροντας εμπορεύματα με τη νταλίκα του, σε οποιοδήποτε προορισμό. Η ποικιλία των προορισμών και των εμπορευμάτων λειτουργούν ως αφορμή για την εμπλοκή του σε κάθε είδους επικίνδυνη κατάσταση, η οποία θα προκαλέσει τις ικανότητες του και τον ηθικό του κώδικα. Μέσα σε ένα κόσμο που καταρρέει, οι μόνες σταθερές αξίες στη ζωή του Τσαγκόι είναι η νταλίκα του, που του προσφέρει τα προς το ζην και η έφηβη αδελφή του, Ομπλίβια, της οποίας την προστασία έχει αναλάβει, έπειτα από τον πρόωρο θάνατο των γονιών τους.

Αν και το πλαίσιο της ιστορίας εντάσσεται στο χώρο της επιστημονικής φαντασίας, το ΤΖΙΠΣΥ αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα καθαρόαιμου περιπετειώδους comic, εφόσον τα όποια επιστημονικοφανταστικά στοιχεία εξυπηρετούν, κυρίως, τη σκηνική οικονομία της αφήγησης και δεν αποτελούν τον κεντρικό κορμό του έργου. Παράλληλα, δίνουν τη δυνατότητα στους δημιουργούς να αντιπαραβάλλουν γεγονότα και καταστάσεις και να δώσουν μια επιπλέον πολιτική διάσταση στην αφήγηση, δίχως να δεσμεύονται από κάποια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Οι χαρακτήρες της σειράς αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα τυχοδιωκτών που συναντούμε κατ' επανάληψη σε ανάλογες ιστορίες comics -αλλά και στον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία- και ο ρόλος τους και η λειτουργία τους στα πλαίσια της ιστορίας αγγίζουν τα όρια του στερεοτύπου. Ο καυγατζής-χωρατατζής τσιγγάνος, που κάνει τα πάντα για να ζήσει ελεύθερος και "λιώνει" υπό τη μελωδία του βιολιού, οι άξεστοι και υπέρβαροι φορτηγατζήδες, οι μοιραίες και επικίνδυνες γυναίκες, που συναντούμε στις σελίδες της ιστορίας, ανακυκλώνουν συγκεκριμένα στερεότυπα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα χειρίζεται ο Smolderen δεν προσβάλει τη νοημοσύνη του αναγνώστη και παράλληλα καταφέρνει να δημιουργήσει μια ενδιαφέρουσα ιστορία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πολιτικές αναφορές του κειμένου, που ενισχύουν το σημειολογικό βάθος του σεναρίου. Η ιστορία γράφτηκε το 1992, την εποχή της πτώσης των μεγάλων σοσιαλιστικών δημοκρατιών. Ο αντίκτυπος των γεγονότων που άλλαξαν το πολιτικό και κοινωνικό σκηνικό της Ευρώπης αλλά και την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων, ανοίγοντας το δρόμο για την επέλαση της "νέας αμερικανικής αυτοκρατορίας", αποτυπώνεται στις σελίδες του άλμπουμ μέσα από τις αιματηρές συγκρούσεις για "γη και ύδωρ" των ελεύθερων, αλλά οικονομικά εξαθλιωμένων, λαών της Σιβηρίας και του Καυκάσου. Ο Τσαγκόι και οι Ομπλίβια βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στον παλαιό και το νέο κόσμο. Από τη μία, η ενισχυμένη από τη διάλυση των σοσιαλιστικών δημοκρατιών, τσαρική εξουσία, επιχειρεί να επανεγκαθιδρύσει το μοναρχικό της καθεστώς σε βάρος των ηττημένων και απόσυντονισμένων κομμουνιστών και από την άλλη, ο επεκτατικός δυτικός καπιταλισμός επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την πολιτική αναταραχή προς ίδιον όφελος. Για τους πρωταγωνιστές της ιστορίας, βέβαια, η σύγκρουση αυτή των ιδεολογιών φαντάζει κάτι παραπάνω από αδιάφορη, εφόσον εκείνοι γεννήθηκαν στην πλευρά των περιθωριακών και των ηττημένων (τσιγγάνοι δει και μάλιστα κυνηγημένοι από το δυτικό καθεστώς) οπότε ο αγώνας της καθημερινής επιβίωσης αποτελεί για αυτούς τη μόνη "λογική" αξία. Έτσι, ο Τσαγκόι διατηρεί τα χαρακτηριστικά του ατομιστή αντιήρωα καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας και η οπτική του Smolderen φαντάζει, μάλλον, απαισιόδοξη. Ούτως ή άλλως, είναι μια δύσκολη εποχή για ιδεαλιστές.

Ο Marini, από την πλευρά του, κάνει ότι μπορεί για να ενισχύσει το πολύ καλό σενάριο και το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Αναμιγνύοντας το παραδοσιακό καδράρισμα των σελίδων των ευρωπαϊκών comics με τη σχεδιαστική τεχνοτροπία των manga, δημιουργεί ένα πολύ ενδιαφέρον υβρίδιο, που ακροβατεί με επιτυχία μεταξύ δύο φαινομενικά διαφορετικών σχεδιαστικών σχολών. Η σχεδιαστική του γραμμή "μυρίζει" AKIRA από μακριά, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί τη δική της προσωπικότητα και δυναμική. Σύμφωνα με τις επιταγές της συγκεκριμένης τάσης, διατηρείται μια καθαρότητα στην γραμμή των περιγραμμάτων των χαρακτήρων και ταυτόχρονα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην απεικόνιση των σκηνικών και της τεχνολογίας. Οι ρυθμοί της ιστορίας είναι γρήγοροι και η δράση συμπυκνωμένη, οπότε ο δημιουργός αποφεύγει τα ολοσέλιδα καρέ και τα ιδιαίτερα μεγάλα πάνελ, καταφέρνει, όμως, να κρατά τις ισορροπίες. Ο φυσικός επιχρωματισμός των σελίδων ενισχύει το τελικό αποτέλεσμα, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σχεδιαστική εξέλιξη του Marini από άλμπουμ σε άλμπουμ, αν και ομολογουμένως, το πιο ωμό και "πρώιμο" σχέδιο των τριών πρώτων άλμπουμ της σειράς είναι κατά πολύ καλύτερο από την πιο "γυαλισμένη", μεταγενέστερη εκδοχή του.

Οι λάτρεις της κλασσικής περιπέτειας δεν έχουν κανέναν απολύτως λόγο να μη διαβάσουν το ΤΖΙΠΣΥ. Οι λάτρεις της επιστημονικής φαντασίας, ενδεχομένως να επιθυμούσαν περισσότερη τεχνολογία στην ιστορία τους, αλλά το καλογραμμένο κείμενο και ο λανθάνων πολιτικός προβληματισμός του θα τους αποζημιώσουν. Όσοι, δε, καταπιάνεστε αποκλειστικά με την αμερικανική σκηνή, η συγκεκριμένη σειρά αποτελεί την ιδανική εισαγωγή για την είσοδο σας στον ευρωπαϊκό χώρο.

Collector's Data

- Η σειρά ΤΖΙΠΣΥ κυκλοφορεί στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μαμούθ Κόμιξ. Μέχρι στιγμής, έχουν κυκλοφορήσει τέσσερα άλμπουμ. Τα πρώτα τρία άλμπουμ αποτελούν μια ενιαία ιστορία και είναι τα εξής:

ΤΟ ΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΤΣΙΓΓΑΝΟΥ, Ιούνιος 2000 [L'ETOILE DU GITAN, 1993, Alpen Publishers]

Η ΣΙΒΗΡΙΑ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ, Μάρτιος 2001 [LES FEUX DE SIBERIE, 1994, Alpen Publishers]

Η ΜΕΡΑ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ, Μάρτιος 2002 [LE JOUR DU TSAR, 1995, Alpen Publishers]

Το τέταρτο είναι αυτοτελές:

ΤΑ ΜΑΥΡΑ ΝΥΧΙΑ, Δεκέμβριος 2004, [LES YEUX NOIRS, 1997, Dargaud (Suisse) S.A.]

- Στην Αμερική, η σειρά ΤΖΙΠΣΥ δημοσιεύεται στο περιοδικό HEAVY METAL. Εκεί, εκτός από τα τέσσερα άλμπουμ της ελληνικής έκδοσης, έχουν δημοσιευθεί επιπλέον τα εξής:

THE WHITE WING, (περιοδικό HEAVY METAL, Σεπτεμβρίος 2002) [L'AILE BLANCHE, 1999, Dargaud (Suisse) S.A.]

THE AZTEC LAUGH, (περιοδικό HEAVY METAL, Ιανουάριος 2004) [LE RIRE AZTEQUE, 2002, Dargaud (Suisse) S.A.]

- Ο Enrico Marini γεννήθηκε στην Ελβετία το 1969. Δημιουργεί comics από πολύ νεαρή ηλικία και δηλώνει επηρεασμένος από τα manga και τον Moebius. Έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό με το ΤΖΙΠΣΥ, αλλά η μεγάλη επιτυχία ήρθε με τη σειρά LES RAPACES, σε σενάριο Jean Dufaux. Τα τέσσερα άλμπουμ της σειράς, με πρωταγωνιστές δύο βρικόλακες που δρουν στο σύγχρονο κόσμο, δημοσιεύθηκαν με επιτυχία και στη χώρα μας στο περιοδικό 9, με τίτλο ΤΑ ΑΡΠΑΚΤΙΚΑ. Στην Αμερική παρουσιάστηκαν στο περιοδικό HEAVY METAL και κυκλοφορούν και ως αυτόνομα άλμπουμ με τίτλο RAPTORS. Φημίζεται για τις όμορφες και αισθησιακές γυναίκες που σχεδιάζει αλλά και για την ταχύτητα του, αφού καταφέρνει να κυκλοφορεί δύο άλμπουμ ευρωπαϊκού format το χρόνο.

- Ο Thierry Smolderen γεννήθηκε στις Βρυξέλλες το 1954. Εκτός από σεναριογράφος comics, είναι συγγραφέας θεατρικών έργων, σεναριογράφος της ταινίας JUST FRIENDS (1993) και κιθαρίστας της jazz. Ως ένας από τους πιο δραστήριους θεωρητικούς των comics, έχει υπογράψει πολλά θεωρητικά κείμενα και διδάσκει σενάριο στο τμήμα comics του Πανεπιστημίου της Angoulême. Το Μάιο του 2005, επισκέφτηκε τη χώρα μας ως προσκεκλημένος του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου Comics, που διοργανώθηκε στη Μυτιλήνη από την ομάδα Iconotopia και το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με τίτλο "Αποχρώσεις Δύο Κόσμων: Κόμικς και [Επιστημονική] Φαντασία".