Writer/Artist: Aleksandar Zograf

Πρόλογος: Βαγγέλης Χερουβείμ

Μετάφραση: Μπέλλα Σπυροπούλου

Επιμέλεια: Γιάννης Κουκουλάς

Εκδόσεις ΚΨΜ

Disclaimer: Με αυτό το review δεν προσπαθώ, σε καμιά περίπτωση, να πείσω κανέναν για την ορθότητα των πολιτικών μου απόψεων. Για να πω την αλήθεια, αμφιβάλλω και κατά πόσο μπορώ να το κάνω και για το κατά πόσο ορθές είναι αυτές. Το γεγονός ότι τις αναλύω εδώ (ευτυχώς για σας, όχι σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό) έχει να κάνει με το ότι συνδέονται άρρηκτα με τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι το συγκεκριμένο comic και το πως το δέχτηκα στο παρελθόν.

Δεν ξέρω με ποιο τρόπο και τι ακριβώς θυμάστε από τα 90's. Στατιστικά, υποθέτω πως για τους περισσότερους από εσάς είναι η δεκαετία στην οποία πηγαίνατε ακόμη στο σχολείο, ενώ θα ήμουν πολύ χαρούμενος αν μάθαινα ότι για αρκετούς από εσάς είναι η δεκαετία που γεννηθήκατε. (Editor's Note: Don't get your hopes up!) Αν πάντως με βάζατε να ξετυλίξω τις δικές μου αναμνήσεις, ένα μεγάλο τους κομμάτι θα είχε να κάνει με τη διεθνή πολιτική και κυρίως τις εξελίξεις στην πρώην Γιουγκοσλαβία, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, δε σταματούσαν να βρίσκονται στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Συνεχόμενοι εμφύλιοι (ή ένας εμφύλιος μεγάλης διαρκείας, με πολλές φάσεις και συμμετέχοντες - εξαρτάται πως το βλέπει κανείς), το όνομα "Μακεδονία", και συχνοί νατοϊκοί βομβαρδισμοί, με έξυπνες βόμβες και απεμπλουτισμένο ουράνιο. Τουλάχιστον στα δύο από τα τρία προαναφερθέντα θέματα, ο λαός της χώρας μας, είχε ενιαία άποψη.

(Προσοχή: ακολουθεί πολιτική ανάλυση από κάποιον ημιμαθή. Αν δεν την αντέχετε, περάστε στην επόμενη παράγραφο.)

Το πρόβλημα μου, δυστυχώς, είναι ότι, γενικώς, όταν οι συμπολίτες μου έχουν τόσο μαζικά κοινή θέση απέναντι σε οτιδήποτε, η στάση μου γίνεται τουλάχιστον επιφυλακτική. Τα περισσότερα από όσα έχω ακούσει στη δεκαετία του '90, μου έμοιαζαν με εθνικιστικούς φανφαρονισμούς, είτε αυτά είχαν να κάνουν με τη διαφύλαξη της ακεραιότητας του Έθνους από βλέψεις γειτόνων, είτε για το ομόδοξο της γειτονικής χώρας, που αποτελούσε τη βασική αιτία για την οποία βρισκόταν απειλούμενη και το οποίο ήταν λόγος να πάρουμε και εμείς τα βουνά και να αφήσουμε τις γυναίκες μας πίσω να πλέκουν μάλλινες κάλτσες και φανέλες. Το χειρότερο ήταν ο τρόπος που πράγματα και άνθρωποι διαφορετικά μεταξύ τους έμπλεκαν στα λόγια των ανθρώπων γύρω μου: ο Τσε με τον Μιλόσεβιτς, ο Γκάντι με τον Σαντάμ, τα πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια με τον εμφύλιο στη Γκάνα και ο Οτσαλάν με τη Μητέρα Τερέζα και τον Αθανάσιο Διάκο. Σαν βιντεοκλίπ του Πλιάτσικα, ένα πράγμα.

(Τέλος του παραλογισμού του γράφοντος. Υπενθυμίζω πως τα παραπάνω δε περιγράφουν το τι ακριβώς συνέβαινε τότε αλλά πως το αντιλαμβανόμουν εγώ. Μπορείτε να συνεχίσετε να διαβάζετε με σχετική ασφάλεια.)

Εν μέσω, λοιπόν, πλήρους σύγχυσης, κάπου στα τέλη της δεκαετίας του '90, είδα για πρώτη φορά ένα-δυο μονοσέλιδα comics του Aleksandar Zograf, τα οποία μου έκαναν ιδιαίτερα καλή εντύπωση από εικαστικής άποψης, αλλά τότε μου πλασαρίστηκαν ως "κοιτά να δεις τι τραβάν οι καημένοι οι ορθόδοξοι Σέρβοι από τους Κροάτες, Αλβανούς, Αμερικάνους κ.τλ.", οπότε και πέρα από μια βιαστική ματιά, δεν τους έδωσα την πρέπουσα προσοχή. Δε νομίζω ότι θα μπορούσα να κάνω μεγαλύτερο λάθος...

Τα χρόνια πέρασαν, και έβλεπα τον Zograf να δημοσιεύει δουλειές του σε εταιρίες όπως η Fantagraphics, οπότε και το ενδιαφέρον μου άρχισε να αναθερμαίνεται. Ακολούθησε η κυκλοφορία του REGARDS FROM SERBIA από την Top Shelf και η ταχύτατη έκδοση του στα ελληνικά, από τις εκδόσεις ΚΨΜ και η όχι και τόσο ταχύτατη ανάγνωση του από την αφεντομουτσουνάρα μου. (Συμπτωματικά, τον καιρό και των δυο κυκλοφοριών, περνούσα μεγάλο κομμάτι του χρόνου μου σε κάποιο ΚΨΜ. Αin't it funny?)

Θέλετε λίγα λόγια για το πως βρήκα το comic, πριν περάσω στα της ελληνικής έκδοσης; (Editor's Note: Για να διαβάζουν το review και να έχουν φτάσει μέχρι εδώ, μάλλον ΑΠΑΙΤΟΥΝ λίγα λόγια.) Είναι απλά εξαιρετικό! Μια πολύ σημαντική κυκλοφορία της χρονιάς που πέρασε. Το σχέδιο του Zograf είναι θαυμάσιο και μοιάζει με τα τρομακτικά comics του Max Anderson, αν και προσωπικά βρίσκω επιρροές ακόμη και από Robert Crumb, Rick Geary και David B.

Αυτό, όμως, που μου έκανε μεγάλη εντύπωση είναι τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα και θέσεις του Zograf, ενός πραγματικά ανήσυχου πνεύματος, με χιούμορ που φοβάται, αλλά και που προσπαθεί να ζει και να προσδοκά κάτι καλύτερο, σε έναν κόσμο που το πιο εύκολο είναι να βουτηχτείς στην απαισιοδοξία. Δεν αποπειράται να κάνει δημοσιογραφία, όπως ο Joe Sacco, αλλά ξετυλίγει στο χαρτί τις σκέψεις και τα συναισθήματα του, προσπαθώντας να δείξει αυτό που νιώθει και ζει. (Μπορεί να πιστεύουν πολλοί ότι Ιστορία είναι οι βιογραφίες σπουδαίων ανθρώπων, αλλά υπάρχει και η άποψη ότι είναι τα ποτάμια που σχηματίζουν τα δάκρυα των κοινών "θνητών". Πιστεύω πάντως πως περισσότερα έχει να μάθει κανείς από τις ζωές των απλών ανθρώπων που μπλέκονται στις "μεγάλες εξελίξεις".) Ο Zograf παρουσιάζει το πως αντιλαμβάνεται των παραλογισμό των γύρω του, αλλά και των "μεγάλων δυνάμεων", και το χορό των τρελών στον οποίο έχει μπλέξει και ταυτόχρονα την αγάπη του για τη ζωή και τον τόπο του.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι και η ελληνική έκδοση των εκδόσεων ΚΨΜ. Η μετάφραση έχει γίνει με ιδιαίτερη προσοχή και κομμάτια του κειμένου που μπλέκουν με εικόνα έχουν μεταφραστεί στο υποσέλιδο, για να διατηρηθεί η καλλιτεχνική αρτιότητα του comic. Επίσης, στην ελληνική έκδοση θα βρείτε και δυο ιδιαίτερα ενδιαφέροντα κείμενα των Βαγγέλη Χερουβείμ και Γιάννη Κουκουλά.

Αν είχα κάτι να προσάψω στις εκδόσεις ΚΨΜ, θα ήταν ότι σε μια πρώτη προσέγγιση, όπως και με το PALESTINE, πόνταραν σε ένα comic που βρίσκει μια αγορά ευαισθητοποιημένη απέναντι στο θέμα που πραγματεύεται. Στην πραγματικότητα, όμως, κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητα μεμπτό (αν υποθέσουμε πως ισχύει) και όπως και να 'χει, περνά σε δεύτερη μοίρα, απέναντι στην καλλιτεχνική αξία και σπουδαιότητα του comic. (Το ίδιο, φυσικά, ισχύει και για το PALESTINE)

Μετά από όλο αυτό το κείμενο, πιστεύω πως αυτό που θα έπρεπε κάθε αναγνώστης να κρατήσει, είναι πως οι εκδόσεις ΚΨΜ μας φέρνουν μια ακόμη πολύ σημαντική κυκλοφορία στα ελληνικά και συνεχίζουν να δημιουργούν μια πολύ καλή βιβλιοθήκη ελληνικών και μεταφρασμένων comics. Πραγματικά, ελπίζω πως θα συνεχίσουν αυτές τις θαυμάσιες εκδοτικές προσπάθειες.