Σενάριο-Σχέδιο: Γιώργος Μαλισιόβας

Lettering-Στοιχειοθεσία-Σελιδοποίηση: Αρης Νταβέλης

Ψυχής Τα Λαμπυρίσματα

Να το δω ως Ιστορία που με αφορά ή να το δω ως comic; Να περιμένω στη "γωνία" τον δημιουργό μήπως και πάρει θέση ή να κρίνω το έργο ως έργο; Να μείνω στα τεχνικά του πράγματος ή να μιλήσω για το πλήθος των συναισθημάτων που με κατέκλυσαν; (ειδικά σχετικά με το τελευταίο, δεν θα ντραπώ να μοιραστώ μαζι σας το γεγονός, ότι κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης αυτού του comic, χρειάστηκε δυο φορές να κουμαντάρω ένα λυγμό που πάλευε να βγει στην επιφάνεια).

Γιατί μεγάλωσα μέσα σε μία οικογένεια έντονα πολιτικοποιημένη που μιλούσε διαρκώς για τον Εμφύλιο. Γιατί παρά το γεγονός ότι η οικογένειά μου ανήκε σε ένα από τα δύο στρατόπεδα, θυμάμαι τα μάτια της γιαγιάς μου να υγραίνονται κάθε φορά που μου μιλούσε για αυτή την παράλογη περίοδο και για τα "εκατέρωθεν λάθη". "Εμφύλιο σπαραγμό" τον έλεγε η Πηγούλα κι αυτή η λέξη (σπαραγμός), σε συνδυασμό με τις διηγήσεις της, με έκανε ως παιδί να συνειδητοποιήσω πόσο τραγικοί ήταν οι εορτασμοί της απελευθέρωσης από τους γερμανούς, με βάση τις μετέπειτα εξελίξεις. Γιατί οι δοκιμασίες αυτού του λαού δεν θα τελειώναν εκεί. Αυτό που περίμενε τους έλληνες με τη λήξη της κατοχής, ήταν πραγματικά η χαριστική βολή. Αδελφός να σκοτώνει αδελφό. Τι χειρότερο να περιμένει κανείς;

Μεγάλωσα και ανδρώθηκα πολιτικά μέσα από αυτές τις διηγήσεις. Ήταν λοιπόν το λιγότερο υποχρέωσή μου -από την πρώτη κιόλας στιγμή που πληροφορήθηκα την κυκλοφορία ενός άλμπουμ για τα Δεκεμβριανά- να διεκδικήσω αυτό το review. Ευτυχώς οι συνεργάτες μου με διευκόλυναν απίστευτα, καθώς κανείς άλλος δεν εξεδήλωσε ενδιαφέρον να γράψει γι αυτό.

Σας ζητώ συγνώμη γι αυτό τον αυτοαναφορικό πρόλογο, όμως καλώς ή κακώς, οι reviewers δεν είμαστε (μόνο) μηχανές παραγωγής κριτικής. Πόσο μάλλον όταν ένα comic μας φορτίζει συναισθηματικά...

Πάμε όμως στο "..ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ.." το οποίο διηγείται την ιστορία των Δεκεμβριανών μέσα από τα μάτια μιας οικογένειας που δεν είναι άλλη από την ίδια την οικογένεια του δημιουργού. Για τους νεώτερους σε ηλικία αναγνώστες μας (ή για τους απολίτικους), να πληροφορήσουμε ότι με την ονομασία "Δεκεμβριανά" είναι γνωστή η τρομερή σύγκρουση των δυνάμεων της Αριστεράς και της Δεξιάς που πραγματοποιήθηκε στο χρονικό διάστημα από τις 3/12/1944 ως τις 15/1/1945, οπότε και υπογράφηκε η ανακωχή. Αφορμή στάθηκε το μεγάλο λαϊκό συλλαλητήριο του Ε.Α.Μ. στις 3/12 (οι Ε.Α.Μ.ίτες εκτιμούσαν ότι οι διαδηλωτές έφταναν τους 500.000), ενώ μία ημέρα πριν είχε κηρυχτεί γενική απεργία. Τη στιγμή που οι φάλαγγες των διαδηλωτών από τις ανατολικές συνοικίες προχωρούσαν προς την Πλατεία Συντάγματος, ρίχτηκαν αδιακρίτως πυρά προς το πλήθος. 30 νεκροί και περισσότεροι από 100 τραυματίες ήταν ο τραγικός απολογισμός. Ο ασκός του Αιόλου άνοιξε με τους βρετανούς να συμπαρατάσσονται στο πλευρό της κυβέρνησης και μεταξύ άλλων να βομβαρδίζουν την Αθήνα. Οι κάτοικοι της πόλης ζουν το χειρότερο Δεκέμβρη της ελληνικής Ιστορίας. "Μαύρα Χριστούγεννα" ακούγεται να τα αποκαλεί μια φωνή στο comic του Γιώργου Μαλισιόβα.

Το "..ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ.." ξεκινάει με την ελπίδα ενός εξαθλιωμένου λαού, μετά την απελευθέρωση από τη γερμανική κατοχή, για να τελειώσει μέσα στη βία, τον παραλογισμό και την κτηνωδία. Και επειδή είμαι βέβαιος ότι θα αναρωτιέστε καθώς διαβάζετε αυτό το review, σας διαβεβαιώ πως -ήταν και για μένα έκπληξη- αλλά ο Γιώργος Μαλισιόβας ΔΕΝ παίρνει ουσιαστική θέση, ανάμεσα στις δύο πλευρές. Διηγείται, περιγράφει, εικονογραφεί, αποτυπώνει συναισθήματα και απόψεις, αλλά δεν καθαγιάζει, ούτε όμως και δαιμονοποιεί. Πρόκειται βέβαια παράλληλα και για την ιστορία της οικογένειάς του, κι αυτό είναι εμφανές από την ύπαρξη πληθώρας συναισθημάτων, κάτι το οποίο -εύκολα- αντιλαμβάνεται κανείς στο σενάριο του Μαλισιόβα. Κι ας μένει η αίσθηση ότι η ιστορία "στριμώχτηκε" τελικά κι ότι οι ήρωες θα μπορούσαν να έχουν εντονότερη και περισσότερο διαφωτιστική παρουσία σε σχέση με τον χαρακτήρα τους.

Πραγματική έκπληξη αποτελεί όμως η τεχνική με την οποία ο Μαλισιόβας έχει σχεδιάσει το comic του. Δημιουργημένο με την τεχνική της ψευδοχαρακτικής πάνω σε φύλλο gardage (μια ματιά στο εξώφυλλο θα σας μετατρέψει αυτό που μόλις διαβάσατε, σε "απλά ελληνικά"), το "..ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ.." με τις μαύρες σελίδες του και τις χαραγμένες -σε αυτές- μορφές, δημιουργεί μια πραγματικά ζοφερή ατμόσφαιρα όπου δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τη μέρα από τη νύχτα. Το ίδιο ισχύει και για τις μορφές του, που μοιάζουν να ταλαντεύονται ανάμεσα στην ελπίδα και τον πόνο. Κι εδώ πρέπει να γίνει ιδιαίτερη μνεία στην εξαιρετική αποτύπωση των εκφράσεων στα πρόσωπα των ηρώων του, ενώ δυστυχώς δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για την πλαστικότητα στις φιγούρες ή για την προοπτική αντίληψη στο σχέδιο του δημιουργού. Υπάρχουν φορές μάλιστα κάποια panels που το σχέδιο δείχνει να είναι εντελώς μονοδιάστατο.

Ο τρόπος όμως με τον οποίο ο Μαλισιόβας συνθέτει τις σελίδες του ομολογώ, ότι αποτέλεσε σε μένα ευχάριστη έκπληξη. Παρότι κάποια compositions (όπως αυτό με την "πόρνι των γερμανόν") ήταν περισσότερο επιτυχημένα από άλλα, σε γενικές γραμμές βρήκα τις συνθέσεις του εμπνευσμένες. Κάτι πάντως που δεν κατόρθωσα να καταλάβω ήταν για ποιο λόγο επέλεξε ο δημιουργός να φέρει κάθε σελίδα του comic την υπογραφή του... Οτιδήποτε κι αν έλεγα όμως σε σχέση με αυτό, θα ήταν ερμηνεία και τίποτε περισσότερο.

Τέλος με διαστάσεις 25Χ35 (μεγαλύτερες από αυτές των μέσων ανθολογιών), η τελική τιμή των 12,50 ευρώ, καθιστά την αγορά του επιλογή για όποιον αποφασίσει αν θέλει να δείξει εμπιστοσύνη στις ελπιδοφόρες ελληνικές εκδόσεις ή προτιμά να παίξει το "σίγουρο" χαρτί μιας διεθνούς κυκλοφορίας.

Υ.Γ. Aρης Νταβέλης στο lettering; Αν το πρόσωπο είναι φανταστικό, βρίσκω το χιούμορ του δημιουργού πανέξυπνο. Αν πάλι το πρόσωπο είναι υπαρκτό, τότε νομίζω ότι η ιδιότητα του χιούμορ ανήκει δικαιωματικά στη σύμπτωση!