Manga: Το Ανατολικό Μέτωπο (Part I)

OK... για να δούμε... manga. Χμμμ... το πρόβλημα είναι ότι αυτήν την εισαγωγή την έχω κάνει τόσες πολλές φορές που δυσκολεύομαι να γίνω πρωτότυπος. Ο περισσότερος κόσμος όταν σκέφτεται τα manga (τουλάχιστον έτσι γινόταν πριν τέσσερα-πέντε χρόνια), στο μυαλό του έρχονται τεράστια μάτια, πολύ ξύλο και συνήθως εγκληματικά καλλίγραμμες γυναίκες.

Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια, χάρη στην ευρύτερη διάδοση των comics στη Ελλάδα και την εντονότερη προβολή τους, ο κόσμος έχει αρχίσει να μαθαίνει και να καταλαβαίνει λίγο περισσότερο τους Ιάπωνες εξαδέλφους πάσης φύσεως μεταλλαγμένων, βαρβάρων ή απλώς μασκοφόρων. Έχουν κάνει την εμφάνισή τους λιγότερο ή περισσότερο επίσημα fan clubs, κάποια fanzines και αρκετά άρθρα κυρίως για το ιαπωνικό animation. Ωστόσο θα θεωρήσω, ξεκινώντας αυτή τη στήλη, ότι οι γνώσεις σας είναι περιορισμένες στο απόλυτο ελάχιστο για τον ελληνικό χώρο. Αν πάλι αυτά που θα δείτε εδώ τα γνωρίζετε, μπορείτε πάντα να τα παραλείψετε μέχρι να φτάσω σε σημείο που να αρχίσουν να γίνονται ενδιαφέροντα. Hajimemashyou («ας ξεκινήσουμε»).

Καταρχήν ας επιστρέψουμε λίγο στη δεκαετία του '80, οπότε τα πρώτα ιαπωνικά κινούμενα σχέδια έκαναν την εμφάνισή τους στην ελληνική τηλεόραση. Ονόματα που ίσως να σας φέρουν αναμνήσεις είναι: CANDY-CANDY (CANDY), CAPTAIN HARLOCK (UCHYUU KAIZOKU HARLOCK), LOKI: Ο SUPERMAN (CHOJIN LOCKE), ΠΕΡΙΟΧΗ 88, LENSMAN και ROBOTECH (CHOJIJU YASAI MACROSS). Ήταν κινούμενα σχέδια με παραπάνω από χιουμοριστική ή ψεύτικη βία που πραγματεύονταν θέματα όπως ο θάνατος, η τραγωδίας, ο πόλεμος. Τα τεράστια μάτια και το (για την εποχή) ανορθόδοξο σχέδιο δεν εμπόδιζαν καθόλου τις σειρές αυτές να μας καθηλώνουν με την πρωτοτυπία στο θέμα, μα κυρίως στην παρουσίαση. Η αντιμετώπιση την εποχή εκείνη ήταν κυρίως αρνητική από τον περισσότερο κόσμο, πλην των άμεσα ενδιαφερόμενων: των μικρών τηλεθεατών που είχαν μαγευτεί από χαρακτήρες χωρίς το γούνινο σωβρακάκι των εκάστοτε βαρβάρων ή τη χαρακτηριστικά αμερικανική ειρήνη των επίλεκτων Ομάδων Κρούσης.

Ωστόσο, η ιστορία του manga ξεκινάει πολύ πριν τη γέννησή σας και η απαρχή της βρίσκεται δύο -σχεδόν τρεις- αιώνες στο παρελθόν... Η λέξη αυτή καθεαυτή εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1814 από τον Ιάπωνα καλλιτέχνη Katsushika Hokusai, αποτελούμενη από δύο kanji (ιδεογράμματα), το «man», που σήμαινε «χαλαρό» ή «καπριτσιόζικο» και το «ga» που σημαίνει «εικόνα». Ο λόγος που χρησιμοποίησε το «man», ήταν η μη πειθαρχημένη τεχνική της ζωγραφικής του και ο συχνά γελοιογραφικός χαρακτήρας των θεμάτων του (βέβαια κωμικές ιστορίες κυρίως με θέμα τα ζώα που ενεργούν σαν παρωδίες ανθρώπων εμφανίζονται από το 1600 αρχικά στους τοίχους των ναών και αργότερα τυπωμένες με τη βοήθεια ξύλινων πλακιδίων).

Με την ονομασία του καθιερωμένη πλέον, το πρώιμο manga έγινε μέσω ψυχαγωγίας για τις μάζες της αναπτυσσόμενης καταναλωτικής μεσοαστικής κοινωνίας στα τέλη του 18ου αιώνα. Τα προαναφερθέντα ξύλινα πλακίδια δημιούργησαν βιβλία με αφήγηση και διάλογο γύρω από ζωγραφιές, θολώνοντας το σύνορο μεταξύ εικόνας και κειμένου. Αναλογικά με τα σύγχρονα manga, παρουσίαζαν χιούμορ, φαντασία, δράμα, ακόμα και πορνογραφία. Αρχικά διαθέσιμα μόνο στις μεγαλύτερες πόλεις της Ιαπωνίας, η διάδοσή τους ήταν ευθέως ανάλογη της δημοτικότητάς τους.

Θα παρατηρήσατε ίσως ότι προσπαθώ να διαχωρίσω το πρώιμο από το σύγχρονο manga: η ιαπωνική γλώσσα, διαρκώς εξελισσόμενη, αλλάζει το νόημα των λέξεων ανάλογα με τα γίγνεσθαι της χρονικής περιόδου. Έτσι, η αρχική έννοια του manga διαρκεί περίπου μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα και σταδιακά γίνεται καθ' όλα συνώνυμη με το "δυτικό" comic, πράγμα που εύκολα επαληθεύεται από ένα σύγχρονο λεξικό.

(tsuzuku: «συνεχίζεται»)